مرور کلی
کاندیدیازیس یک عفونت قارچی است که توسط مخمر كاندیدا (Candida) ایجاد میشود. این قارچ به طور طبیعی روی پوست و در برخی نواحی بدن مانند دهان، حلق و دستگاه گوارش و واژن وجود دارد. كانديدا تنها زمانی موجب بروز علائم و عفونت میشود که رشد آن از کنترل خارج گردد.
عفونت واژینال کاندیدا (که معمولاً به آن عفونت قارچی گفته میشود) یکی از شایع ترین انواع عفونت های قارچی است. این قارچ میتواند در دهان یا حلق نیز بیش از حد رشد کند و منجر به برفک دهانی شود یا حتی مری (لوله ای که حلق را به معده متصل میکند) را درگیر نماید.
كاندیدیازیس مهاجم (Invasive candidiasis) نوعی عفونت شدید است که در بیماران بستری در بیمارستان اتفاق می افتد و زمانی رخ میدهد که قارچ کاندیدا اندام های داخلی مانند کلیه مغز یا جریان خون که در این حالت کاندید می نامیده میشود را آلوده کند. علائم و شدت این نوع از عفونت به طور قابل توجهی با انواع شایع تر آن در واژن، دهان، حلق و مری متفاوت است. به طور کلی افراد سالم در معرض خطر کاندیدیازیس مهاجم نیستند.
انواع و سویه ها
گونه های مختلفی از قارچ کاندیدا به طور طبیعی روی پوست و در بخش هایی از بدن انسان زندگی میکنند و معمولاً مشکلی ایجاد نمیکنند. شایع ترین گونه هایی که میتوانند بیش از حد رشد کرده و موجب كاندیدیازیس شوند عبارت اند از:
- Candida albicans
- Candida glabrata
- Candida parapsilosis
- Candida tropicalis
- Candida krusei
علائم
علائم کاندیدیازیس بسته به ناحیه ای از بدن که دچار عفونت شده متفاوت است.
نمونه هایی از انواع عفونت ها و علائم آنها عبارت اند از:
- کاندیدیازیس واژینال عفونت قارچی واژن خارش، سوزش و ترشح واژینال
- کاندیدیازیس دهان و حلق برفک دهانی لکه های سفید، قرمزی یا درد در ناحیه دهان و حلق.
- کاندیدیازیس مری: درد و دشواری در بلع
- کاندیدیازیس مهاجم: تب و لرز از علائم رایج آن هستند.
علائم در این نوع بستگی به محل انتشار عفونت دارد مانند اندام ها یا خون.
از آنجا که بیماران دچار کاندیدیازیس مهاجم اغلب از پیش بیمار هستند، تشخیص علائم ممکن است دشوار باشد.
عوامل خطر
ضعف سیستم ایمنی و برخی داروها خطر ابتلا به کاندیدیازیس را افزایش میدهند.
سایر عوامل خطر به نوع عفونت بستگی دارد.
برای مثال بارداری و تغییرات هورمونی احتمال عفونت های قارچی واژن را افزایش میدهند. همچنین افراد مبتلا به HIV/AIDS در معرض خطر بالاتری برای ابتلا به کاندیدیازیس مری هستند.
کاندیدیازیس مهاجم عمدتاً در افراد بیمار و بستری در بیمارستان رخ میدهد و برای افراد سالم خطری ندارد. برخی مداخلات پزشکی که خطر این نوع عفونت را افزایش میدهند شامل موارد زیرند:
- داشتن کاتتر ورید مرکزی
- انجام جراحی
- شیمی درمانی
تشخیص و آزمایش
انواع مختلفی از معاینه ها و آزمایش ها برای بررسی انواع گوناگون کاندیدیازیس به کار میروند. نتایج این آزمایش ها معمولاً ظرف چند روز آماده میشوند.
کاندیدیازیس واژینال (عفونت قارچی واژن):
پزشک معمولاً با نمونه برداری از ترشحات واژینال به تشخیص این عفونت میپردازد. این نمونه یا مستقیماً زیر میکروسکوپ در مطب بررسی میشود یا برای کشت قارچی به آزمایشگاه فرستاده میشود. با این حال مثبت بودن کشت قارچی همیشه به این معنا نیست که كانديدا عامل بروز علائم است چرا که برخی از زنان ممکن است کاندیدا را در واژن خود داشته باشند بدون اینکه هیچ علامتی بروز کند.
کاندیدیازیس دهان یا حلق (برفک دهانی):
پزشک معمولاً با مشاهده مستقیم داخل دهان یا حلق میتواند این نوع عفونت را تشخیص دهد در برخی موارد نمونه کوچکی از ناحیه آلوده دهان یا حلق برداشته و برای بررسی بیشتر از جمله بررسی زیر میکروسکوپ به آزمایشگاه فرستاده میشود.
کاندیدیازیس مری:
برای تشخیص عفونت قارچی در مری پزشک معمولاً از روش اندوسکوپی استفاده میکند اندوسکوپی روشی است برای مشاهده دستگاه گوارش با استفاده از لوله ای باریک مجهز به دوربین و منبع نور در برخی موارد پزشک ممکن است بدون انجام اندوسکوپی، صرفا با تجویز داروی ضد قارچ و ارزیابی پاسخ بیمار به درمان به تشخیص برسد.
کاندیدیازیس مهاجم:
افراد معمولاً زمانی دچار کاندیدیازیس مهاجم میشوند که در بیمارستان بستری هستند مثلاً در موارد عفونت اندام های داخلی یا ورود قارچ به جریان خون (کاندیدمی).
پزشکان برای تشخیص این نوع از عفونت به شرح حال بیمار، علائم بالینی معاینه فیزیکی و آزمایش های تخصصی آزمایشگاهی تکیه میکنند. شایع ترین روش برای شناسایی این عفونت گرفتن نمونه خون یا نمونه ای از ناحیه آلوده بدن و ارسال آن به آزمایشگاه جهت بررسی رشد کاندیدا در محیط کشت است.
مشاهدات آزمایشگاه آرامیس: در آزمایش سپسیس که آزمایشگاه به صورت مولتیپلکس برای بیماران بستری میگذارد، اغلب اوقات یک عفونت کاندیدیایی همراه عفونت باکتریال بیمار را به شدت درگیر کرده و سرعت تشخیص بسیار اهمیت دارد.
چه زمانی باید آزمایش داد؟
اگر دچار علائم کاندیدیازیس هستید با پزشک خود درباره نیاز به انجام آزمایش مشورت کنید.
- علائم کاندیدیازیس واژینال مشابه سایر عفونت های واژن است بنابراین آزمایش به تعیین درمان مناسب کمک میکند.
- کاندیدیازیس دهان حلق و مری بیشتر در افرادی با سیستم ایمنی ضعیف دیده میشود انجام آزمایش و درمان به موقع میتواند از پیشرفت عفونت جلوگیری کند.
- کاندیدیازیس مهاجم معمولاً در محیط های بیمارستانی رخ میدهد. پزشکان ممکن است در بیمارانی که دچار تب لرز یا سایر علائم هستند، برای بررسی عفونت های مختلف از جمله کاندیدیازیس مهاجم آزمایش انجام دهند.
تشخیص قطعی این نوع معمولاً با آزمایش خون در آزمایشگاه انجام می شود.
درمان و بهبودی
کاندیدیازیس با انواع مختلف داروهای ضد قارچ قابل درمان است. این داروها به اشکال گوناگون موجودند:
- موضعی (مانند کرم ها، قرص های مکیدنی یا دهان شویه ها)
- خوراکی (قرص یا کپسول)
- تزریقی (از طریق ورید)
نوع دوز و مدت زمان مصرف داروهای ضد قارچ بستگی به نوع و شدت عفونت و نیز وضعیت سلامت زمینه ای فرد دارد.
