مرور کلی
هپاتیت A یکی از چندین نوع عفونت ویروسی هپاتیت است که کبد را درگیر میکند. عامل این بیماری ویروس هپاتیت A (HAV) است که عمدتاً از طریق مسیر مدفوعی-دهانی منتقل میشود. یک واکسن ایمن و مؤثر میتواند از ابتلا به هپاتیت A پیشگیری کند.
علل
هپاتیت A نوعی عفونت کبدی ناشی از ویروس HAV است. این ویروس زمانی منتقل میشود که فرد به طور ناخودآگاه آن را از طریق تماس نزدیک شخصی با فرد آلوده یا مصرف مواد غذایی یا نوشیدنی آلوده وارد بدن خود کند.
عوامل خطر
اگرچه همه افراد میتوانند به هپاتیت A مبتلا شوند، برخی گروهها در معرض خطر بالاتر ابتلا و بروز بیماری شدیدتر قرار دارند. این گروهها شامل موارد زیر هستند:
• مسافران بینالمللی
• مردانی که با مردان رابطه جنسی دارند
• افرادی که از داروهای روانگردان یا تزریقی استفاده میکنند
• افرادی که شغل آنها خطر مواجهه را افزایش میدهد
• افرادی که انتظار تماس نزدیک با کودکی را دارند که به تازگی از خارج کشور به فرزندخواندگی پذیرفته شده است
• افراد بیخانمان
همچنین برخی شرایط پزشکی دیگر، خطر ابتلا به بیماری شدیدتر ناشی از عفونت HAV را افزایش میدهند، از جمله بیماری مزمن کبدی (شامل هپاتیت B و هپاتیت C) و عفونت با ویروس نقص ایمنی انسانی (HIV).
برای اطلاعات بیشتر درباره گروههای در معرض خطر و دستورالعملهای بالینی در مورد تمام انواع هپاتیت، به منابع تخصصی مراجعه کنید.
دوره کمون
میانگین دوره کمون ویروس HAV حدود 28 روز است (در بازه 15 تا 50 روز)
راههای انتقال
ویروس هپاتیت A عمدتاً از طریق مسیر مدفوعی-دهانی منتقل میشود. این انتقال میتواند از راههای زیر رخ دهد:
• تماس نزدیک فرد به فرد با شخص آلوده
• تماس جنسی با فرد آلوده
• خوردن یا نوشیدن مواد غذایی یا آب آلوده
هرچند ویروس HAV در خون نیز قابل شناسایی است، اما انتقال خونزاد این ویروس نادر است.
نرخ مرگومیر
در موارد نادر، هپاتیت A میتواند باعث نارسایی کبد و حتی مرگ شود. این حالت بیشتر در افراد مسن و کسانی با مشکلات جدی سلامت مانند بیماری مزمن کبدی مشاهده میشود.
در سال 2022، نرخ مرگومیر ناشی از هپاتیت A بر اساس دادههای گواهی فوت، 0.02 نفر در هر 100,000 نفر جمعیت بود.
بیشترین نرخ مرگومیر مرتبط با هپاتیت A در سال 2022 در افراد 65 سال و بالاتر (0.15 نفر در هر 100,000 نفر) و در مردان (0.03 نفر در هر 100,000 نفر) گزارش شد.
ویژگیهای بالینی
کودکان بزرگتر و بزرگسالان معمولاً هنگام ابتلا به HAV علائم بالینی بروز میدهند. این علائم اغلب به صورت ناگهانی ظاهر میشوند و ممکن است شامل موارد زیر باشند:
• درد شکم، تهوع و/یا استفراغ
• ادرار تیره یا مدفوع به رنگ خاک رس
• اسهال
• خستگی
• تب
• یرقان (زردی)
• درد مفاصل
• بیاشتهایی
در کودکان زیر 6 سال، حدود 70٪ موارد بدون علامت هستند. در صورت بروز علائم، کودکان خردسال معمولاً یرقان ندارند، در حالی که اغلب کودکان بزرگتر و بزرگسالان مبتلا به HAV دچار یرقان میشوند.
پیشگیری
بهترین راه پیشگیری از عفونت، تکمیل کامل سری واکسن هپاتیت A است. ایمونوگلوبولین (IG) میتواند پیش از مواجهه، محافظت کوتاهمدت ایجاد کند، و ترکیب واکسن هپاتیت A و IG میتواند در صورت تجویز طی دو هفته پس از مواجهه، از عفونت پیشگیری نماید.
با توجه به انتقال HAV از طریق مسیر مدفوعی-دهانی، لازم است به بیماران توصیه شود بهداشت دست را بهخوبی رعایت کنند؛ از جمله شستن دستها پس از استفاده از سرویس بهداشتی، تعویض پوشک، و قبل از آماده کردن یا خوردن غذا.
غربالگری، تشخیص و آزمایشها
با تکیه بر ویژگیهای بالینی یا اپیدمیولوژیک، نمیتوان هپاتیت A را از سایر انواع هپاتیت ویروسی افتراق داد. پزشکان باید برای تشخیص دقیق، آزمایشهای لازم را انجام دهند.
نشانگرهای آزمایشگاهی که وجود آنها نشاندهنده عفونت حاد HAV است:
آنتیبادی ایمونوگلوبولین M علیه HAV (IgM anti-HAV) در سرم، یا RNA ویروس HAV در سرم یا مدفوع.
نشانگر سرولوژیکی که وجود آن نشاندهنده ایمنی ناشی از عفونت قبلی یا واکسیناسیون است:
آنتیبادی ایمونوگلوبولین G علیه HAV (IgG anti-HAV).
آزمایشهای سرولوژیک برای IgG anti-HAV و anti-HAV کل (ترکیب IgM و IgG) در تشخیص بیماری حاد کمکی نمیکنند. فقط در بیمارانی که علائم دارند و مشکوک به عفونت HAV هستند، باید IgM anti-HAV بررسی شود. تستهای آلانین آمینوترانسفراز (ALT) و بیلیروبین تام نیز میتوانند به تشخیص کمک کنند.
درمان و بهبودی
هپاتیت A یک عفونت مزمن نیست. به طور معمول، استراحت، رژیم غذایی متعادل با غذای سالم و مصرف مایعات فراوان برای کنترل علائم کافی است. در موارد نادر، افراد با علائم شدید نیاز به بستری شدن دارند.
