پرسش و پاسخ پاپیلوما (HPV)

3. پاپیلوما در مردان

با توجه به اینکه ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) به طور عمده در حوزه زنان مطرح بوده و هست آیا مردان هم در مورد بیماری با این ویروس مطرح هستند؟

بله، کاملا. در عصر حاضر، عفونت با ویروس پاپیلوما یک امر اجتناب ناپذبر برای هر زن و مرد جوان در سن باروری است. بیش از یک دهه  است که دنیا در حال تجدید نظر در این زمینه بوده و آقایان نیز مانند خانم‌ها در کانون توجه قرار گرفته اند.

علل این تغییر نگرش را می­توان عوامل زیر برشمرد:

  • این ویروس عامل 40 تا 85 درصد سرطان‌های سر و گردن (شامل سرطان‌های زبان، حنجره، سر و گردن) و نیز اندام تناسلی (آلت تناسلی، بیضه ها و غیره) در مردان است.
  • شیوع زگیل‌های تناسلی اگر در مردان بیشتر از زنان نباشد، کمتر نیست.
  • مردان به خودی خود عامل انتقال ویروس از طریق جنسی به زنان هستند.
  • رفتارهای پرخطر جنسی و داشتن شرکای جنسی متعدد، همجنس‌گرایی و غیره، خطر ابتلا را در مردان بیشتر از زنان کرده است.
  • علی‌رغم این که خانم‌ها هر 1 تا 3 سال باید برای انجام معاینه زنان از نظر احتمال بروز سرطان گردن رحم و انجام پاپ اسمیر و یا تعیین ژنوتیپ ویروس به متخصصین زنان مراجعه نمایند، متاسفانه به دلیل عدم الزام مردان به مراجعه دوره­ای به پزشک در بسیاری از موارد، تشخیص زود هنگام عفونت پاپیلوما صورت نپذیرفته و ضمن باقی ماندن خطرات ناشی از ابتلا به این ویروس، شرکای جنسی آن‌ها نیز در معرض خطر سرایت و ابتلا قرار دارند. به دلایل فوق، آقایان نیز باید مانند خانم‌ها برای بررسی احتمال ابتلا به عفونت و یا بیماری با این ویروس به متخصصین پزشک مراجعه نمایند.

متاسفانه خیر.  مطالعات بین المللی و نیز تحقیقات انجام شده در کشورمان حاکی از این است که از منظر کلی، آگاهی مردان نسبت به ویروس پاپیلوما ۱۰% و آگاهی زنان نسبت به آن حدود ۲۵% است.

بیماری‌های ناشی از ویروس پاپیلوما در مردان عبارت است از: در درجه اول، زگیل‌های دهانی تناسلی، و در درجه دوم، سرطانهای  دهان و حنجره. در درجات بعدی، سرطانهای  دستگاه تناسلی، سرطان مقعد. همچنین ویروس پاپیلوما نه تنها در مایع منی قابل شناسایی است، بلکه احتمالا باعث کاهش تحرک اسپرم و احتمال ایجاد ناباروری در مردان می‌شود. آمارها نشان می­دهد که در کشور آمریکا، در مردانی که از نظر پاپیلوما مثبت می­باشند، سرطان ناحیه دهان و حنجره شایع­تر از زنان می­باشد و  سرطان­های دهان و حنجره به دلیل پاپیلوما در مردان جوان بیشتر از موارد زنان می­باشد.

به طور متوسط حداقل ۲۰% مردان جامعه به این ویروس مبتلا هستند. به هر حال شیوع این ویروس در مردان در جوامع مختلف متفاوت از زنان است. این میزان شیوع در مردان با ریسک بالای خطر ابتلا ( مانند همجنس بازان- افرادی که دارای تعداد زیاد شریک جنسی هستند و غیره) بالاتر از 30% است. 75% از زنانی که همسرانشان پاپیلوما مثبت هستند، نهایتاً از نظر ویروس مثبت می‌شوند، اما، فقط %39 مردانی که همسرانشان پاپیلوما مثبت هستند از نظر ویروس مثبت می­شوند. آخرین تحقیقات در سطح کشور در مورد مراجعه کنندگان مرد  در سال 1403 حاکی از این است بیش از 50% این مردان از نظر ویروس پاپیلوما مثبت بوده اند و این در حالیست که زنان مراجعه کننده 35% مثبت گزارش شده امد. تحقیقات پراکنده دیگر هم در کشور حاکی از شیوع بالاتر این بیماری در مردان نسبت به زنان در جامعه ایرانی است.

در مردان بر خلاف زنان، سن خاصی به عنوان سن شیوع عفونت با پاپیلوما مطرح نیست و در بسیاری از رده‌های سنی در مردان شایع است و به نظر می‌رسد برخلاف زنان در مردان رابطه‌ای بین سن و شیوع ویروس وجود ندارد، زیرا پاپیلوما در زنان جوامع ۲۰ تا 40 سال شایع بوده و سپس شروع به کاهش می نماید ولی در مردان چنین پدیده‌ای مشاهده نمی‌شود. متاسفانه در جامعه ما به دلیل شروع زود هنگام فعالیت جنسی در مردان (نسبت به دهه‌های قبل) شیوع ویروس در سنین پایین‌تری مشاهده می‌شود.

 سیر بیماری پاپیلوما در مردان  تقریباٌ مانند زنان است و اکثریت پس ازعفونت خود به‌خود بهبود می‌یابند. عفونت پاپیلوما در 70 درصد موارد خود به‌خود و بدون نیاز به درمان و در عرض 6 تا 12 ماه بهبود می‌یابد. در 30 درصد بقیه بیماران، ویروس در بدن به حالت نهان باقی مانده و سپس به دلایل نامعلوم، عده دیگری از بیماران نیز خود به خود بهبود یافته و صرفاً  در حدود  10 درصد افراد مبتلا عمدتاً بعد از حدود  چند سال (بین 10 تا 25 سال)، شروع به ایجاد ضایعات داخل سلولی پیش سرطانی می نماید. البته سایر فاکتورهای ژنتیکی، تغذیه و روش (استیل) زندگی، رفتارهای جنسی  و غیره در ایجاد و یا عدم ایجاد سرطان در این عده دخیل هستند که با در نظر گرفتن آنها در  حداکثر 2-3 درصد از مردان تغییرات پیش سرطانی رخ خواهد داد. نوع تیپ ویروس، سیر بیماری و شدت آن با تعدد شرکای جنسی ارتباط مستقیم دارد یعنی هر چه تعداد شرکای جنسی بیشتر باشد تعداد تیپ­ها بیشتر می‌شود. حتی در برخی موارد به جای یک تیپ چند تیپ قابل شناسایی بوده و گاهی در فواصل زمانی معین و نامعلومی نوع تیپ­ها با یکدیگر در تست‌های مختلف آزمایشگاهی متفاوت می‌شوند. این مسئله بر تشدید روند بیماری و احتمال مزمن شدن ویروس مؤثر خواهد بود.

خیر. اگر چه عفونت پاپیلوما در دستگاه تناسلی مردان (و نیز در مایع منی) مسئول انتقال و احتمالا باقی ماندن عفونت به زنان می باشد ولی سرایت ویروس از یک فرد به شریک و یا شرکای جنسی  خود تابع یک سری شرایط است. مثلاً برخی مردان پاپیلوما مثبت فاقد زگیل در اندام تناسلی و یا دهان بوده و به عنوان ناقل سالم ویروس را به شریک و یا شرکای جنسی خود منتقل نموده و سبب ایجاد زگیل و یا بیماری‌های وابسته به ویروس در آن‌ها می‌شوند.

به طور کلی، در زنان بررسی با تست­های آزمایشگاهی و یا اتجام کولپوسکوپی عفونت پاپیلوما قابل پیگیری می­باشد. لیکن در مردان چون هیچ دستورالعملی برای تشخیص پاپیلوما در آنها وجود ندارد. در صورت عدم دارا بودن زگیل تناسلی، قادر به پی گیری بیماری خود نیستند. در بسیاری از موارد مردان از ابتلاء خود به پاپیلوما بی اطلاع هستند، لیکن در این فاصله زمانی، بیشترین موارد انتقال به شریک جنسی و ابتلا وی به عفونت و بیماری رخ می­دهد. باتوجه به مطالب گفته شده، از سال 2014 به بعد سازمان بهداشت جهانی واکسیناسون پاپیلوما برای مردان را توصیه کرده است. لازم به ذکر است ارتباط با همجنس در بسیاری از کشورهای دنیا دارای قبح (استیگما) بوده، لذا کم نیستند مردانی که ذکر گرایش به همجنس اجتناب نمایند. به ویژه، مردان دوجنس­گرا بیشتر همجنس­گرایی خود را پنهان می­نمایند، لذا اینگونه مردان نقشی بسیار قوی در انتقال عفونت هم به زنان و هم به مردان جامعه دارند.

از عوامل موثر در ایجاد عفونت پاپیلوما در مردان می توان به موارد ذیل اشاره نمود:

  1. شروع زودهنگام فعالیت جنسی (خصوصا با شرکای متعدد) در ابتدای جوانی و نیز میزان بالای فعالیت جنسی (صرف نظر از تعداد شرکای جنسی) اشاره نمود.
  2. احتمال عفونت با ویروس پاپیلوما ارتباط مستقیم با تعداد شرکای جنسی دارد، هر چه تعداد بالاتر باشد، احتمال عفونت پی در پی و عود آن و همچنین عفونت با تیپ‌های مختلف در یک زمان در فرد بالا می‌رود.
  3. وجود سابقه بیماری‌های آمیزشی دیگر به طور همزمان
  4. عدم ختنه بودن مرد: مکانیسم هایی که از طریق آن مردان ختنه شده کمتر به ویروس HPV مبتلا می شوند ممکن است با کاهش ابتلا به عفونت جدید یا روشن شدن عفونت قبلی مرتبط باشد، زیرا فقدان پوست ختنه گاه ممکن است خطر خودآلودگی را در محل مجرای ادرار کاهش دهد.
  5. عدم استفاده از کاندوم
  6. استعمال دخانیات (شامل سیگار و احتمالا قلیان)
  7. استعمال الکل
  8. عدم تاهل (مجرد با یا بدون شریک جنسی)
  9. سابقه زگیل تناسلی
  10. ارتباط با همجنس خصوصا مفعول بودن (در انواع معقدی ابتلاء به پاپیلوما)

یکی از فاکتورهای اساسی در ایجاد، انتقال و حتی باقی ماندن ویروس در مردان، عدم استفاده مداوم از کاندوم در مردان مجرد (منظور افراد دارای روابط غیر از ارتباط زناشویی) می­باشد. عفونت با کلامیدیا تریکومایسیس و هرپس (تیپ­های 1 و 2) که در جامعه بسیار شایع می باشند، سبب افزایش احتمال ابتلا به پاپیلوما در هردوجنس است.

بله. کاملا. شیوع این ویروس در مقعد مردان همجنس باز تا بیش از 50% و یا حتی 90%  مشاهده شده است (خصوصا در افراد HIV مثبت). ریسک ابتلا به سرطان آلت تناسلی در مردان با سابقه زگیل تناسلی 6 برابر بیشتر از مردی است که فاقد زگیل باشد. عفونت مزمن با پاپیلوما در مردانی که سیگار و الکل به طور روزانه مصرف می­کنند بیشتر از دیگر مردان جامعه است که دارای اینگونه رفتارها نمی­باشند. بین ایجاد و باقی ماندن عفونت پاپیلوما در مردان و وجود سابقه تماس جنسی با همجنس (همجنس بازی) و یا داشتن شرکای جنسی متعدد (چه زن و چه مرد) در 2 سال اخیر رابطه مثبتی مشاهده می­شود. یعنی هرچه موارد ذکر شده در رفتار جنسی در   2 سال  اخیر وجود داشته باشد، احتمال ابتلا به عفونت با ویروس بسیار بالا می رود. (لطفا به بخش سئوالات پاپیلوما در افراد با  رفتارهای پرخطر جنسی مراجعه کنید).

بله. لازم به ذکر است شیوع عفونت حاد پاپیلوما در مردان جامعه که رابطه جنسی با زنان دارند، بعضا بالاتر از مردانی است که یا همجنس باز بوده و یا به هردوجنس رابطه جنسی (Bisexual) دارند.  ولی نکته ظریف در اینجا، افزایش احتمال مزمن شدن عفونت در گروه دوم است. به همین دلیل، در مردان معمولی جامعه، اگرچه عفونت بیشتر رخ می­دهد (به دلیل میزان بسیار بالای عمل نزدیکی بین زن و شوهر) لیکن مزمن شدن و ادغام ژن ویروس در ژن بیمار و غیره در آنها به میزان پایین­تری از مردان همجنس­گرا و یا دوجنس­گرا رخ می­دهد.

از نظر علمی، اصولی درباره واکنش بین ویروس پاپیلوما و سیستم ایمنی در مردان مطرح می‌شود. این اصول عبارتند از:

  • مردان بیش از زنان به عفونت با این ویروس مبتلا می‌شوند. این نشان دهنده واکنش خاص سیستم ایمنی مردان نسبت به زنان در مقابله با این ویروس است. لیکن باید توجه داشت که سیر عفونت در مردان همراه با پاک شدن سریع است. لذا یک تناقض در اینجا در مردان مشاهده میشود: استعداد به ابتلا فراوان به عفونت، از سوی دیگر پاک شدن سریع ویروس. در حال حاضر پاسخ علمی برای این تناقض در دست نیست.
  • آنتی­بادی بعد از عفونت طبیعی در مردان کمتر قابل شناسایی است. همچنین مدت پایداری این آنتی­بادی در مردان پایین تر از زنان است. باید متذکر شد در زنان نیز در بهترین حالت، در 50% تا 75% موارد آنتی بادی قابل شناسایی است. لذا در مردان، وضعیت از زنان بغرنج تر است.
  • مردان نسبت به زنان به عود عفونت قبلی و یا عفونت مجدد با تیپ جدید ویروس مستعدتر هستند. عود عفونت خصوصا با ژنوتیپ های 16 و 18 در مردان شایعتر از زنان است. در خانمها معمولا ابتلا به ژنوتیپ 16 در 90% و عفونت با تیپ 18 به میزان کمتری (حداکثر 50%) مصونیت و محافظت ایجاد میکند (منظور در هر دو جنس، بدون استفاده از واکسن است). 
  • ویروس در زنان نسبت به مردان تمایل بیشتری به مزمن شدن دارند. مهمترین استدلالی که در این خصوص متصور است، تفاوت هورمونی بین زنان و مردان است.

حداقل %4 از مردان جامعه در سنین بین ۳۰ تا ۶۰ سال (دارای فعالیت جنسی) دارای زگیل تناسلی هستند اگرچه زگیل‌های تناسلی در مردان خوش خیم بوده و در 90% موارد باعث سرطان نمی‌شوند اما عمدتا به دلیل احساس ناخوشایند و نیز عوامل روانی نیازمند رجوع به پزشک و درمان است. شیوع زگیل‌های تناسلی در مردان بین سنین ۲۵ تا ۳۰ سال به اوج خود می‌رسد. لازم به ذکر است در بسیاری از موارد، عفونت با این ویروس در مردان بدون علامت بوده و تنها تعداد معدودی از موارد با نشانه­های زگیل تناسلی و یا دهانی به پزشک مراجعه می‌کنند. زگیل‌های تناسلی به خودی بهبود یافته و بیماران تنها به دلیل ناراحتی و استرس از وجود زگیل و یا عذاب وجدان برای برداشتن آن‌ها اقدام می­نمایند. زگیل‌های مقعدی اگرچه در بسیاری از مردان با سابقه­ی زگیل قابل شناسایی است، ولی در مردان همجنس­گرا (مفعول)، به فراوانی مشاهده می‌شود. در این مردان شیوع این نوع زگیل­ها تا  %50 است ولی در مردان غیرهمجنس­گرا حداکثر حدود ۱۶ % می‌باشد. ۹۵ درصد از ضایعات زگیل تناسلی در مردان در نواحی ساقه آلت، راس آلت و پوست بیضه مشاهده می‌شود و نواحی بعدی عبارت است از میان­دوراه (بین بیضه و مقعد) و نهایتاً منفذ مقعد خصوصاً در مردان همجنس­گرایی که مفعول هستند. به طور کلی، زگیل مقعدی حدود 5/16% در مردان گزارش شده و  حدود %10 هم متعلق به ناحیه میان دوراه است.

از زمان تماس با ویروس (تماس جنسی مشکوک و یا تماس های اتفاقی در سطح جامعه از بیماران آلوده، اشیا و غیره) تا زمان ظهور زگیل بین ۳ هفته تا ۸ ماه و به طور متوسط ۲ تا ۳ ماه طول می‌کشد.

در مردان، به طور متوسط ۷۵ درصد عفونت‌های پاپیلوما از جمله زگیل‌ها، قبل از ۱۲ ماه (و گاهی شش ماه)  پاک و مرتفع می‌شود ولی تیپ ۱۶ تمایل به استقرار در زمان طولانی‌تری دارد. یکی از فاکتورهای مهم تعیین این مدت زمان تعداد شرکای جنسی و سن شروع فعالیت جنسی  است یعنی هر چه سن بالاتر و تعداد شریک های جنسی کمتر باشد، مدت زمان رهایی از عفونت حاد با ویروس کاهش می‌یابد.  (لطفا به جزوه “زگیل‌های تناسلی” مراجعه شود).

تشخیص عفونت و بیماری ویروس پاپیلوما در مردان به دو دلیل حائز اهمیت است:

  • مردان حتی اگر بدون علامت باشند، به راحتی عفونت را به شرکای جنسی خانم سرایت می­دهند.
  • این ویروس در مردان عامل بسیاری از سرطان‌های تناسلی و سر و گردن و حنجره است لذا در مردانی که دچار عفونت مزمن با این ویروس شده‌اند می‌توان بیماران را شناسایی و قبل از بروز سرطان در آن‌ها اقدامات لازم پیشگیرانه را انجام داد.
  • برای ارزیابی دقیق عفونت HPV در مردان، باید از نمونه های مناسب و به توسط تکنیک های مولکولی (مانند PCR) استفاده شود.. نمونه‌ها از بخش‌‌های مختلف آلت تناسلی مردان (به صورت مالیدن اپلیکاتور نمونه گیری) انجام میپذیرد. . برای تشخیص پاپیلوما، در اکثریت قریب به اتفاق موارد، ویروس در پوست آلت تناسلی مرد (سر و تنه) و بیضه‌ها و مقعد و ناحیه میاندوراه (بین بیضه ها و مقعد) و تا میزان پایین­تری در ادرار قابل شناسایی است.  برای بررسی میکروبهای عامل آمیزشی دیگر  همراه با پاپیلوما شاید نیاز به  نمونه پیشابراه و نیز استفاده از قطرات اولیه ادرار صبحگاهی لازم باشد که با توصیه پزشک مشخص خواهد گردید. . برای ارزیابی ویروس در محل‌های غیر جنسی از بزاق دهان و یا ترشحات گلو نیز استفاده می‌شود. در مورد زگیل‌های تناسلی و یا دهانی هم از این ضایعات برای تشخیص نمونه برداری صورت می‌گیرد. تعیین تیپ ویروس از این جهت اهمیت دارد که سبب تفکیک نوع کم ریسک از نوع ریسک خطرناک ویروس می‌شود. این نکته برای پزشک از جهت پیگیری‌های بعدی بیمار حائز اهمیت است. آزمایش HPV برای مردانی که شریک زن آنها از نظر HPV مثبت هستند، به ویژه برای کسانی که شریک زندگی آنها از نظر تیپهای پر خطر  مثبت هستند توصیه می­شود.

خیر. لازم به ذکر است حتی در یک رابطه سالم جنسی با یک شریک هم وقوع  عفونت و بیماری با ویروس پاپیلوما رخ می‌دهد که شاید به دلیل مبادرت به عمل نزدیکی به تناوب زیاد باشد که سبب سهولت انتقال عفونت پاپیلوما به مردان می‌شود، لذا صرف مثبت شدن تست در افراد متاهل دال بر وجود رابطه جنسی خارج از چارچوب خانواده تلقی نمی‌شود. علت اصلی این واقعه غیرعادی هنوز بر دانشمندان معلوم نیست ولی انتقال ویروس از موارد غیرجنسی (مانند اشیا آلوده و از طریق انگشتان دست) ممکن است یکی از علل باشد.

استفاده از کاندوم چه در عمل جنسی با زن و یا به صورت همجنس‌گرایی فقط 50% احتمال ابتلا به ویروس را کاهش داده و در نتیجه نمی‌تواند به صورت 100% از بروز عفونت و بیماری جلوگیری نماید. زیرا به هنگام عمل نزدیکی، به علت ارتباط دهانی با آلت  و نیز تماس پوست اطراف آلت تناسلی که  فاقد  پوشش توسط  کاندوم، استفاده از آن به صورت 100% نمی­تواند از بروز عفونت و بیماری جلوگیری نماید. مطالعات نشان داده‌اند که در صورت رعایت رفتار جنسی معقول و تزریق سه نوبت واکسن، موارد عفونت‌های تناسلی-مقعدی و بیماری‌های سرطان ناشی ازآن کاهش قابل ملاحظه‌ای می­یابند. میزان تاثیرگذاری واکسن بر زگیل‌های تناسلی 100% و بر تغییرات سرطانی ایجاد شده در دستگاه تناسلی مردان حدوداً 5/89 % است.

دسترسی سریع:

درباره ما:

اعضای آزمایشگاه

درباره آزمایشگاه

اطلاعات تماس:

  • ساعت کاری آزمایشگاه: از شنبه تا پنجشنبه از ساعت 8 صبح الی 8 شب