پرسش و پاسخ پاپیلوما (HPV)

4. پاپیلوما و رفتار های پرخطر جنسی

کدام سرطانها با بیماری ویروس پاپیلوما ارتباط علت و معلولی دارند و پاپیلوما باعث چه سرطانهایی میگردد)؟

به تفکیک جنسیت، ویروس پاپیلوما مسئول ایجاد سرطان های زیر می باشد.

  • 99% از سرطان­های گردن رحم
  • 93% از سرطان­های مقعد (هر دو جنس)
  • 65% از سرطان­های واژن
  • 51% از سرطان­های آلت تناسلی خارجی زنانه
  • 36 % از سرطان­های پنیس (آلت تناسلی مردانه)
  • 90-45% از سرطانهای دهانی – حنجره­ای (سر و گردن) (هر دو جنس)

ضمنا این ویروس عامل ایجاد سرطان در دستگاه­های دیگر بدن از جمله: ریه، پستان، روده و مری می­باشد. حتی در بسیاری از افراد به ظاهر سالم بدون این نوع سرطان­ها، ژن ویروس در نواحی مختلف اندام­ها و دستگاه های بدن شناسایی شده است. در 7/35% از سرطان­های ریه ویروس پاپیلوما گزارش شده است.

تیپ 16شایع­ترین تیپ ایجاد کننده سزطان می باشد. اگرچه این تیپ در عرض کمتر ار 12 ماه و گاهی کمتر از 24 ماه پاک می­شود لیکن در همان بیماران، اندکی که بیش از این زمانها مزمن باقی بماند به طرف ضایعات پیش سرطانی پیشرفت می نماید.

متعاقبا پس از کشف ویروس پاپیلوما و گسترش تحقیقات در سال­های اخیر مشخص شد که انواع پرخطر ویروس پاپیلوما (خصوصا تیپ 16) فاکتور موثر و قوی برای ایجاد این سرطانها می باشد.  ولی به نظر نمیرسد ویروس به تنهایی قادر به ایجاد سرطان باشد. البته تلاشش را می کند!! در اینجا پای فاکتورهای مستعد کننده نیز در میان است. مصرف دخانیات و الکل از دهه ها قبل به عنوان  عوامل موثر در ایجاد این سرطان­ها قلمداد می شده اند.

در مورد تعریف رفتار پر خطر جنسی اجماع جهانی وجود ندارد، لیکن در مورد مصادیق این نوع رفتار، جنبه­های مختلفی مورد قبول جوامع علمی است که عبارتند از:

  1. شروع فعالیت جنسی در سنین پایین
  2. تماس جنسی محافظت نشده (عدم استفاده از کاندوم)
  3. داشتن شرکای جنسی متعدد (ارتباط در یک زمان با شرکای متعدد و یا تغییر مدام شرکای جنسی)
  4. متوسل شدن به خشونت در هنگام رفتار جنسی (افرادی که رفتار جنسیشان همراه با خشونت با فرد مقابل است). رفتارهای جنسی نامتعارف در زوجهایی که به شکل سادیسم و یا مازوخیسم باشد.
  5. تعویض شرکای جنسی بین یکدیگر
  6. رابطه جنسی گروهی
  7. داشتن یک شریک پرخطر، کسی که چندین شریک جنسی یا عفونت دارد.
  8. مصرف الکل، ‌مواد مخدر و روانگردان قبل از انجام عمل جنسی و رابطه جنسی با شریکی که مواد مخدر تزریق کرده است.
  9. افراد همجنس گرا: مرد (Gay) و زن (Lesbian) و افراد Bi-sexual (همجنس گرا و دیگر جنس گرا)

بله. پاپیلوما یک عفونت نسبتا شایع در مجرای مقعد می باشد. شیوع این ویروس در مقعد وابستگی کامل به رفتار جنسی فرد دارد. این نوع عفونت در زنانی که دارای فعالیت جنسی از طریق مقعد هستند نیز شایع است. مثلا بالاترین شیوع در مردان همجنس باز(2/47%) و کمترین شیوع در مردان معمولی جامعه که فقط با زنان ارتباط جنسی دارند(2/12%) می باشد. البته در مردانی که فاقد هرگونه رابطه خارج از منزل بوده و از نظر سلامت جنسی در وضعیت نرمالی به سر میبرد، مشاهده ویروس در مقعد، امری نادر می باشد.

خیر. باید توجه داشت برای انتقال ویروس به مجرای مقعد، الزاما  نیاز به نزدیکی از راه مقعد نمی باشد. همچنین در مردان غیر همجنس باز، حضور ویروس در کانال مقعد می‌تواند نشان دهنده انجام نزدیکی بدون دخول از طریق راه های گفته شده در  بالا بین زن و مرد باشد. همچنین در مردان غیر همجنس باز ( مردان معمولی جامعه) ، تماس مداوم بین بیضه ها با میان دو راه و ناحیه مقعد می تواند حضور ویروس را در ناحیه مقعد توجیه نماید. ( راه غیرجنسی و اتفاقی). راه انتقال مقعدی از طریق خودتلقینی و یا از طریق شریک جنسی آلوده به صورت ماساژ انگشتان و فرو بردن در داخل مقعد شریک دیگر صورت می گیرد.

بله. متاسفانه گزارشات حاکیست در کشورمان باور غلط برخی دختران جامعه که خواهان ارتباط جنسی و در عین حال سالم بودن بکارت بوده و به  نزدیکی از راه مقعد مبادرت می­ورزند، سبب افزایش موارد ویزیت در درمانگاه­ها و مطب­ها و مثبت بودن این دختران از نظر پاپیلوما گردیده است. این میزان در مردان همجنس­گرا و یا مردان دو جنس­گرا به بالاتر از 50% می رسد.

زگیل ها معمولاً بدون درد هستند، بنابراین افراد ممکن است متوجه نشوند که به آن مبتلا هستند. علامت اولیه، برجستگی های نرم و مرطوب در نزدیکی مقعد یا داخل مقعد است که به رنگ قهوه ای روشن یا گوشتی است. علائم اضافی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • خارش
  • خون ریزی
  • ترشحات مخاطی
  • احساس وجود یک توده در ناحیه مقعد

۹۵ درصد از ضایعات زگیل تناسلی در مردان در نواحی ساقه آلت، راس آلت و پوست بیضه مشاهده می‌شود و نواحی بعدی عبارت است از میان دو راه (بین بیضه و مقعد) و نهایتاً منفذ مقعد خصوصاً در مردان همجنس­گرایی که مفعول هستند. به طور کلی، زگیل مقعدی حدود 5/16% در مردان گزارش شده و  حدود ۱۰ % هم متعلق به ناحیه میان دوراه است. زگیل‌های مقعدی اگرچه در بسیاری از مردان با سابقه­ی زگیل قابل شناسایی است، ولی در مردان همجنس­گرا (مفعول)، به فراوانی مشاهده می‌شود. در این مردان شیوع این نوع زگیل ها تا  ۵۰ % است ولی در مردان غیر همجنس گرا حداکثر حدود ۱۶ % می‌باشد.

همانطور که در بالا عنوان شد، اساسا این زگیلها ضایعات خوش خیم هستند ولی زگیل­های مقعدی در صورت درمان نشدن ممکن است منجر به افزایش خطر سرطان مقعد در ناحیه آسیب دیده شوند. سرطان مقعد در سال­های اخیر هم در زنان و هم در مردان در دنیا رو به افزایش گذاشته است. این مسئله خصوصا در مردان همجنس­گرا حدود 25 برابر آمار مردان عادی جامعه افزایش یافته است. اگر چه سرطان نسبتا نادری است، لیکن افزایش وقوع آن در سال­های اخیر موجب نگران جوامع بهداشتی دنیا گردیده است.

بیش از 93% این سرطان­ها منشا ویروس پاپیلوما دارد که در بین آنها تیپ 16 از همه شایع­تر است. در تحقیقات به عمل آمده در کشورهای اتحادیه اروپا، 2/84% این سرطان­ها وابسته به پاپیلوما بوده­اند. عوامل موثر در ایجاد این سرطان، نوع رفتار جنسی و خصوصا تعداد بالای شرکای جنسی، آغاز فعالیت جنسی در سنین پایین و همجنس­گرایی خصوصا مفعول بودن است. سرطان مقعد از حدود 30 تا 35 سالگی رخ می­دهد. از این میزان ،87% مرتبط با تیپ 16 و 6% به تیپ 18 وابسته بوده­اند. حضور تیپ­های پرریسک این ویروس در سرطان­ها وابسته به پاپیلوما به همراه  فاکتورهای پرخطر برای برای سرطان مقعد شامل: سابقه زگیل­های تناسلی – مقعدی، مجرد بودن (عدم تشکیل زندگی خانوادگی رسمی)، استعمال دخانیات، سابقه طولانی نزدیکی از طریق مقعد و تعداد بالای شرکای جنسی است.

به دلیل احتمال بالای انتقال ویروس پاپیلوما بین شرکای جنسی، حتی در غیاب زگیل تناسلی قابل مشاهده نیز این انتقال صورت می­گیرد. اگر بیمار فاقد زگیل تناسلی باشد، بیمار بدون علامت محسوب می­گردد. زگیل­ها یا از طریق تماس مستقیم با بافت پوستی یا مخاطی یک فرد آلوده و یا از طریق اشیا و لوازم آلوده منتقل می­گردند. اگرچه زگیل‌های تناسلی در مردان خوش­خیم بوده و در 90% موارد باعث سرطان نمی‌شوند اما عمدتا به دلیل احساس ناخوشایند و نیز عوامل روانی نیازمند رجوع به پزشک و  درمان است. شیوع زگیل‌های تناسلی در مردان بین سنین ۲۵ تا ۳۰ سال به اوج خود می‌رسد. لازم به ذکر است در بسیاری از موارد عفونت با این ویروس در مردان بدون علامت بوده و تنها تعداد معدودی از موارد با نشانه های زگیل تناسلی و یا دهانی  به پزشک مراجعه می‌کنند. زگیل‌های تناسلی به خودی بهبود یافته و بیماران تنها به دلیل ناراحتی و استرس از وجود زگیل و یا عذاب وجدان برای برداشتن آن‌ها اقدام می نمایند.

از زمان تماس با ویروس (تماس جنسی و یا تماس های اتفاقی در سطح جامعه از اشیا و غیره) تا زمان ظهور زگیل بین ۳ هفته تا ۸ ماه و به طور متوسط ۲ تا ۳ ماه طول می‌کشد. در مردان،  به طور متوسط ۷۵ درصد عفونت‌های پاپیلوما از جمله زگیل‌ها، قبل از ۱۲ ماه (و گاهی شش ماه)  پاک و مرتفع می‌شود ولی تیپ ۱۶ تمایل به استقرار در زمان طولانی‌تری دارد. یکی از فاکتورهای مهم تعیین این مدت زمان، تعداد شرکای جنسی و سن شروع فعالیت جنسی است، یعنی هر چه سن بالاتر و تعداد شریک های جنسی کمتر باشد، مدت زمان رهایی از عفونت حاد با ویروس کاهش می‌یابد.

از جنبه بیماری پاپیلوما، بله. در کشورهای پیشرفته دستورالعملهایی برای غربالگری سرطان مقعد برای گروه های پر خطر تعریف شده است (دقیقا مانند غربالگری سرطان دهانه رحم در خانمها). در صدر لیست این افراد پر خطر دو گروه ذکر شده است: مبتلایان به ویروس HIV/ایدز و دومی، مردان همجنس گرا (هموسکسوال).

افراد هم جنسگرا در کشورمان باید به خاطر داشته باشند که در جوامع غربی و پیشرفته اگر چه رفتار همجنس­گرائی به عنوان جزئی از حقوق فردی و اجتماعی پذیرفته شده لیکن همین افراد برای حفظ سلامت عمومی جامعه موظف به انجام اقدامات بهداشتی می­باشند که در کشور ما امری ناشناخته و حتی در پاره­ای از موارد غیر ممکن است. در این جوامع،  اولا پوشش واکسیناسیون برای افراد همجنس­گرا ضروری و اجباری است. ثانیاً، تقریبا همه ساله افراد همجنس­گرا  ملزم به انجام تست مقعدی سیتولوژی[1] و بررسی احتمال وجود سلول­های غیرطبیعی در کانال مقعدی برای غربالگری سرطان مقعد می­باشند. این آزمایشات مانند غربالگری سرطان دهانه رحم در خانم ها بوده و سیستم بهداشتی این کشورها این نوع خدمات را برای تمام مراکز بهداشتی-درمانی تعریف نموده و ارائه آنها رایگان می­باشد. ولی در کشورمان اولا پوشش واکسن کافی و مناسب در دسترس نبوده و ثانیا خدمات انجام تست سیتولوژی مقعد قابل انجام نمی باشد. لذا نتیجه گیری می­شود رفتار همجنس­گرایانه و نیز ارتباط جنسی همزمان با زن و مرد در کشورهایی مانند ایران رفتاری فراتر از  پرخطر تعریف و قلمداد گردیده و باید تحت محدودیت توسط بیمار مد نظر قرار گرفته و تحت کنترل پزشک متخصص باشد.

 بار بیماری پاپیلوما و خصوصا زگیل­های تناسلی – مقعدی در مردان همجنس­گرا و خصوصا مبتلایان به HIV  بسیار بیشتر از دیگر افراد جامعه است. مطالعات فراوان در کشورهای متعدد و عمدتا غربی حاکی از مثبت بودن پاپیلوما در بیش از 57% مردان همجنس­گرا غیرمبتلا به HIV  و غالب بودن تیپ 16 در آنها دارد. این شیوع ارتباطی با سن بیماران نداشته است. این آمار حتی در مردانی که مفعول بوده و یا دارای حداقل 5 شریک جنسی یا بالاتر در 6 ماهه اخیر بوده اند بسیار بالاتر بوده است. در این مردان، چه فاعل و چه مفعول، بیشترین میزان شناسایی پاپیلوما در کانال مقعد بوده است. همچنین، این مشاهدات نشان داده است که ارتباط مستقیمی بین عفونت پاپیلوما در کانال مقعد افراد همجنس­گرا با ابتلا به HIV  وجود دارد، یعنی پاپیلوما می­تواند سبب تسهیل ابتلا به HIV  در این مردان گردد. همچنین در مردان همجنس­گرا احتمال بروز عفونت چندگانه بیشتر از مردان عادی جامعه است. این یافته تا حد بالایی به تعدد شرکای جنسی در افراد همجنس­گرا منتسب گردیده است. این نوع عفونت خصوصا در افراد همجنس­گرایی که با زنان نیز رابطه دارند بسیار افزایش می­یابد. زیرا علاوه برشرکای مرد، وجود شریک و یا شرکای زن تابلو سرایت تیپ­های مختلف ویروس را در چنین مردانی پیچیده می­نماید. همچنین در مردان همجنس­گرا علاوه بر تیپ 16عفونت و ابتلا به تیپ های 6 و 11 بسیار بیشتر از مردان عادی جامعه مشاهده می­گردد. در بیشتر از 60 درصد مردان همجنس­گرا این نوع تیپ از ویروس بیشتر در نواحی اطراف منفذ مقعد قابل شناسایی است که خود دلیل دیگری برای بیشتر بودن ابتلا به زگیل های تناسلی- مقعدی در افراد همجنس گرا نسبت به مردان عادی جامعه می­باشد.

مطالعات اخیر نشان داده اند که بین عفونت ویروس پاپیلوما در “پوست” و “مخاط” به دلیل پاسخ سیستم ایمنی فرد بیمار، تفاوت معنادار وجود دارد. در مخاط مانند دهانه رحم و مقعد میزان و تعداد ویروس فراوان­تر و درگیری بین سیستم ایمنی و ویروس بیشتر از پوست (آلت تناسلی مردانه) است. به همین دلایل، در بین افراد همجنس­گرا، شیوع ویروس پاپیلوما در مقعد بسیار بالاتر از مردان غیرهمجنس­گرا می­باشد. همچنین، ارتباط بین ویروس و ایجاد سرطان دهانه رحم 99% ، سرطان مقعد 93% ولی سرطان آلت تناسلی مردانه (پوست) حداکثر 36% است.

بله. هرچند استفاده از کاندوم در هنگام رابطه­ی جنسی شانس ابتلا به HPV را کاهش می­دهد اما از آن جایی که  HPV می تواند مناطقی را که کاندوم پوشش نمی دهد آلوده کند، استفاده از آن نمی­تواند به صورت 100%  از بروز عفونت و بیماری جلوگیری نماید (به ویژه هنگام ارتباط دهانی و نیز تماس با پوست اطراف آلت تناسلی که  توسط  کاندوم پوشیده نشده است). مطالعات نشان داده‌اند که در صورت رعایت رفتار جنسی معقول و تزریق سه نوبت واکسن، موارد عفونت‌های تناسلی-مقعدی و بیماری‌های سرطان ناشی ازآن کاهش قابل ملاحظه‌ای می یابند. میزان تاثیرگذاری واکسن به زگیل‌های تناسلی ۱۰۰% و بر تغییرات سرطانی ایجاد شده در دستگاه تناسلی مردان حدوداً 5/89 % است.