کمپلکس مایکوباکتریوم توبرکلوزیس، عامل سل

عامل عفونی:

مایکوباکتریوم توبرکلوزیس کمپلکس (Mycobacterium tuberculosis complex) گروهی از باکتری های میله ای شکل، غیر متحرک با رشد کند و مقاوم به اسید است که شامل M. bovis و M. tuberculosis hominis می شود.

این باکتری ها عامل اصلی بیماری سل انسانی (TB) هستند که معمولاً با نام M. tuberculosis شناخته میشود.

انتقال:

انتقال سل زمانی رخ میدهد که فردی با نوع مسری بیماری، سرفه کند و باسیل های سل را در هوا منتشر کند.

افراد میتوانند سل گاوی (M. bovis) را از طریق مصرف محصولات لبنی غیر پاستوریزه از دام های آلوده دریافت کنند.

خطر انتقال M. tuberculosis در هواپیما کم است، اما مواردی از انتقال سل در طول پرواز گزارش شده است.
میزان خطر به عواملی مانند مسری بودن فرد مبتلا، نزدیکی صندلی، مدت زمان پرواز و وضعیت ایمنی افراد بستگی دارد.

برای جلوگیری از انتقال افراد مبتلا به سل مسری نباید با هواپیماهای مسافربری یا سایر وسایل حمل و نقل عمومی سفر کنند.

همه گیرشناسی (اپیدمیولوژی):

طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی، در سال 2019 تقریباً 10 میلیون مورد جدید سل و 1.2 میلیون مرگ مرتبط با سل ثبت شده است. بیماری سل در سراسر جهان وجود دارد اما میزان شیوع آن متفاوت است.
در برخی کشورهای آفریقای جنوب صحرا و آسیا میزان بروز سالانه سل به چند صد مورد در هر 100,000 نفر می رسد.

در ایالات متحده میزان بروز سالانه کمتر از 3 مورد در هر 100,000 نفر است اما مهاجران از کشورهایی با شیوع بالای سل و افرادی که برای مدت طولانی در این کشورها اقامت دارند 10 برابر بیشتر از میانگین ملی آمریکا در معرض خطر ابتلا به سل هستند.

یکی از نگرانی های مهم، سل مقاوم به دارو است.

سل چند دارویی (MDR-TB) در برابر حداقل دو داروی مؤثر، ایزونیازید و ریفامپین، مقاوم است.
اگرچه سل مقاوم به دارو کمتر از سل معمولی شایع است، اما در سال 2019 حدود 363,000 مورد سل مقاوم به دارو تشخیص داده شد و در برخی کشورها بیش از 25% موارد سل از نوع مقاوم به دارو بوده اند.

مقاومت بالا به دارو به ویژه در افراد مبتلا به HIV یا افراد دارای نقص ایمنی خطرناک تر است.

علائم بالینی:

عفونت با M.tuberculosis معمولاً 8 تا 10 هفته پس از تماس از طریق آزمایش پوستی توبرکولین (TST) یا آزمایش خون ترشح اینترفرون گاما (IGRA) تشخیص داده میشود.

حدود 5 تا 10 درصد از افراد سالمی که به این باکتری آلوده میشوند در طول زندگی خود به بیماری سل مبتلا خواهند شد.

پیشرفت از عفونت نهفته به بیماری فعال میتواند از چند هفته تا چند دهه پس از عفونت اولیه رخ دهد.

افراد مبتلا به بیماری سل علائم بالینی دارند مانند:

سرفه مداوم
تب
خون ریزی از ریه (هموپتیزی)
تعریق شبانه
کاهش اشتها و کاهش وزن

در 70 تا 80 درصد موارد سل ریه ها را درگیر میکند اما این بیماری میتواند به سایر اعضای بدن مانند مثانه، استخوان ها و مفاصل مغز و پرده های مغزی، کلیه ها، غدد لنفاوی و پرده جنب (پلور) نیز گسترش یابد.

افراد دارای نقص ایمنی مانند بیماران HIV مثبت بدون درمان ضدویروسی در معرض خطر بالاتری برای پیشرفت بیماری هستند.
خطر پیشرفت بیماری در این افراد 8 تا 10 درصد در سال است.
همچنین افرادی که برای بیماری هایی مانند آرتریت روماتوئید از داروهای مهارکننده فاکتور نکروز تومور (TNF blockers) استفاده میکنند در معرض خطر بیشتری قرار دارند.

تشخيص:

آزمایش های پیش از سفر و پس از سفر مسافرانی که احتمالاً در معرض تماس طولانی با سل قرار میگیرند.
(مانند کارکنان مراکز درمانی، زندان ها، اردوگاه های پناهجویان و پناهگاه های بی خانمان ها)
باید پیش از سفر آزمایش خون IGRA یا تست پوستی TST انجام دهند.

اگر نتیجه آزمایش قبل از سفر منفی بود همان آزمایش باید 8 تا 10 هفته پس از بازگشت تکرار شود.

افراد دارای نقص ایمنی ممکن است پاسخ ضعیف تری به این آزمایش ها داشته باشند، بنابراین باید درباره بیماری های زمینه ای خود با پزشک مشورت کنند.

درمان:

عفونت نهفته سل (LTBI)

افراد مبتلا به سل نهفته (LTBI) قابل درمان هستند و درمان از پیشرفت بیماری به سل فعال جلوگیری میکند پزشکان باید قبل از شروع درمان بیماری سل فعال را رد کنند.

در ایالات متحده درمان سل نهفته شامل یکی از این گزینه هاست:

3 ماه مصرف هفتگی ایزونیازید و ریفا پنتین
40 ماه مصرف روزانه ریفامپین
30 ماه مصرف روزانه ایزونیازید و ریفامپین
60 تا 9 ماه مصرف روزانه ایزونیازید

بیماری سل فعال:

درمان سل حساس به دارو معمولاً شامل 6 تا 9 ماه درمان ترکیبی با چند دارو است:

2 ماه اول ایزونیازید ،ریفامپین، اتامبوتول و پیرازینامید
4 ماه بعدی ایزونیازید و ریفامپین

سل مقاوم به دارو سخت تر درمان میشود و معمولاً 4 تا 6 دارو به مدت 18 تا 24 ماه نیاز دارد.
اما اخیراً یک رژیم جدید 6 ماهه خوراکی شامل بدکویلین، پرتومانید و لینزولید در درمان سل بسیار مقاوم مؤثر بوده است.

پیشگیری: